





Os Fayos
(Zaragoza)





Lugar enclabau en Aragón, n´a probinzia de Zaragoza, más
esautamén n´a redolada de Tarazona y o Moncayo, n´a chunión d´os rios Queiles y Val.
Os Fayos se´n troba á 2 Kms. de Torrellas, á 6 de Tarazona
por a carretera CV-639 y á 86 de Zaragoza. Poseye una superfizie de 3,9 Km2 y
altaria de 569
m. Os Fayos perteneze a ra Diozesis de Tarazona.
Zircuscrizión DPZ: Tarazona. Trestallo postal: 50513
N'o cobaxo d'o Moncayo y
amanau a l'entibo de Val, ufre posibilidaz de reyalizar esportes d'augua , senderismo,
paseyos a caballo u en bezicleta de montaña, güelladas paisaxeras eszeuzionals
d'as Espelungas d'o Caco, os Callejares, a
Paloma, etz. Obserbanza de paxaros como güeitres, quebrantahuesos, alimoches, falcons y
atras muitas espezies. Prosimo
a Tarazona y a
o Monesterio de
Bergüela.
Distanzia kilometrica á ros lugars
prosimos:
Situgazión: a o NO. de Zaragoza por autopista A-68, con
esbarre enta par de Borxa a
carretera N-122, y nuebo esbarre a o SO. de Tarazona,
d´a cuala dista 5 km á carretera local.
Zelebrazions: Fiestas
de San Benito (Patrón de Os Fayos - Gozos á San Benito) o 21 de Marzo y o 11 de
Chulio
(Fiestas Patronals) y Santa
Bárbara o terzer domingo d´Agosto. O 18 de Chulio y o 15 d'Agosto comida o campo
d'as cuadrillas d'o lugar.
Orixen: Poderba estar-ie en
un biello monesterio beneditino an bibié San Atilano, a suya capeza permanezió
en o lugar belunas añadas, agora se i troba en Tarazona.
Conzello: C/ Felipe IV, s/n
Telefono: 976 644 151
Facs: 976 644 151
Alcalde: Don José Luis
Vela
Mosén: Don Arturo Puente Abitans: 179 -
Ombres:
89 Mullers: 90
Casa de turismo rural: O CANTON - C/ Felipe IV, Nº 16
50513-Los Fayos Tel.: 976 64 09 23
Chentilizio: Fayano u Fayense.
Libros d´intrés: Serranillas
d´o Marqués de Santillana. Cartas dende a mia zelda de Gustavo Adolfo
Bécquer.
Entre Torellas y el Fayo
pasaremos el Febrero.
Díxele: "De tal ensayo,
serrana, soy placentero."
Puestos d´intrés y toponimos:
Armita de San
Benito enclabada en una espelunga, reyalmén ye un biello monesterio abitau por
os monches beneditinos. Ilesia parroquial de Santa María Magdalena construyida
en zagueras d´o sieglo XVI cuya torre ye rematada con un campanario mudéxar (Renacentista).
Palazio d´os Duques de
Villahermosa d´o XVI. O Conzello. Restos d´o castiello d´o sieglo XII. (O castiello
d´Os Fayos estié conqueriu por os nabarros en 1.148. En 1.367 lo fortificó
Pedro IV. En 1.393 estié bendiu con Torrellas y Santa Cruz ta incorporar-los á
ra casa ducal de Villahermosa. Estié un castiello natural con cabernas. N´a autualidá abandonau y arruinau.) A
espelunga de Caco con
restos arqueoloxicos y un alxibe, se dize que astí bibié o chigán Caco
famoso por sus azañas. A espelunga d´A Paloma por a cuala pasa una
canal d´a epoca arabe. A espelunga d´o Santo Macarro. Espelungas d´os Callejares
con restos arqueoloxicos. Parque de a carretera. Os Callejares, cobalto d´o
lugar, ultimamén s´han reyabilitau y axardinau, son azesibles cuasi a o 100%.
O Cantón. O Toríl an mos puyábanos ta beye-ie as bacas n´a plaza (Barbería).
A Costanilla. A plaza biella. O río alto. O Cajero. A fuen. O zimenterio. A
garchola.
O campo de fumbol. A presa del Val. O Coso. O paso os carros. O Olmo. As zentrales
eleutricas, 1ª, 2ª Y 3ª. Pontociel y
Carracinas puestos anegados por o entibo. Os Cubillos, an mos bañábanos
en l´estiu, igual que n´as pozas, pero istas cambeaban de puesto cada añada. Os barrancos
(Luzán, Arnilla, etc.). Ruinas monesterio d´o sieglo XII. Molino d´os Moros
(Torre). As Eras Altas. As Gabanzas. Peñarroya que ye á ra final d´o entibo.
Preñana en´a primer zentral eleutrica. Gallopar en´a segunda zentral eleutrica. O Soto
Blanco (agora con brendadero). Valdeconejos. Piedra redonda. O Arbal. As Landas.
O río Chico. O Badillo. O rio A Casa (muga con Castiella). O molino. A Aglera.
A Canal (disparexiu). A revuelta a Sarra. Valdecarrera (disparexiu). O Mojón (muga con
Castiella). O zerro. A dehesa. A dehesa baja.
A solana. A umbria. Retuerta (disparexiu). Os pilotos. O sifón. O formache. O tunel.
O Muñal. Condamina. O camín de Santa Cruz. Os Lumbacos u Lombacos (Torrellas) que ye en o soto blanco, dentre Torrellas y Os Fayos, astí
ye a espelunga d´o Santo Macarro. Lombaco ye un toponimo de orixen zeltico, uno
d´os pocos que se i conserban en Aragón.
Carreras:
Mayor, Felipe IV, Aurora, Carretera, Plaza Mayor, Plaza biella,
Costanilla, Camín de Santa Cruz, Extramuros, Santa Lucía, San Atilano,
Espelunga de Caco, Palacio, Callejon de Cordera, Enmedio, Amargura, Sor María
de Jesús, Paseo del Queiles, San Benito, Rio Chico, Camín de Vozmediano, Etz.
Retriga de palabras y exprisions o lugar:
Ababol, Ardacho, Ardachicha, Arguellao, Bozo, Cabezudo, Carnúz, Chordón,
Prenda, Rasera, Rasmia, Rebullón, Etz.
Motes: Quiterios, Molineros, Botas, Pascasios, Zagones,
Culirroyos, Soros, Casianos, Negretes, Chatos, Quitines, Corderas, Topos,
Bataneros, Coletas, Cristos, Randas, Caladoras, Cuenca, Zordias, Etz.
Remeras: Granizas
sesions de
zine en a tabierna d'a plaza y n'a plaza Mayor con pantalla panoramica de alta
teunoloxiya (una sabana) y cadieras ergonomicas (bancales foradaus).
Chuegos: Marro pañuelo, Levanto la valla,
Toros a cucha, Polis y cacos (Policias y ladrones), Churro va, Chocolate inglés,
Toco marro y salgo, La cadeneta, La taba, Las chapas, El taco, El balón
prisionero, Acción o verdad, Al rebullón.

Imaxens d´o lugar y arredoles.
Me ferba goyo reyalixar una pila con o nombre de totas
as espelungas, barrancos, nombres de puestos d´o lugar, etz. pero nesezito a buestra
colaboranza.
Atras paxinas d´intrés:
Os
Fayos - cityrewiew
Os
Fayos - mispueblos Os
Fayos - aragoneria
Os
Fayos - guiadeayuntamientos
Uncastillo
Os
Fayos - pueblos-españa
Os
Fayos - Aragonés
Os Fayos en
Suezia
A
leyenda de A Espelunga de Caco Serranillas
d´o Marqués de Santillana
Villarijo
(Soria) Cornago
(La Rioja) Los
Fayos (Zaragoza)
La
Ronda de Boltaña

Si
en deseyas nimbiar soxerenzias, preguntas o fotos puedes nimbiar-me-ne un mensache:
Chesús
Manuel Pastor Pérez

Paxina
autualizada o Luns, 13 d'Abiento de 2004
|
O Semontano de Moncayo ye integrau
por os terminos monezipals d´Alcalá de Moncayo, Ambel, Añón, Grisel,
Litago, Lituénigo, Os Fayos, San Martín d´a Birxen d´o Moncayo, Santa Cruz
de Moncayo, Talamantes, Trasmoz, Vera de Moncayo, Malón, O Buste, Vierlas,
Novallas, Calcena, Purujosa, Trasobares, Torrellas, Bulbuente y a zona d´o termino
monezipal de Tarazona enclabada en a cota 1000.
LEI 14/2001 * O 2 de Chulio de 2001 se i creya a
redolada de Tarazona y o Moncayo ye compuesta por os monezipios de:
Alcalá de Moncayo, Añón de Moncayo, O Buste, Os Fayos, Grisel, Litago,
Lituénigo, Malón, Novallas, San Martín d´a Birxen d´o Moncayo, Santa Cruz
de Moncayo, Tarazona, Torrellas, Trasmoz, Vera de Moncayo y Vierlas.
07/09/04
- Graus botinadas d'augua en Os Fayos.
Os diyas
1, 2 y 3 d´Otubre se zereblará a "I MUESTRA DE ZETRERIA D´OS FAYOS"
Fiestas
en Honor á Santa Bárbara del 18 al 22 d'Agosto de 2004.
Fiestas
de Tarazona. CIPOTEGATO (27/08/04)

   
|